Kawa grecka (ellinikos kafes) – ulubiony napój Greków

ellinikos kafes

Nastał październik (oktowrios – Οκτώβριος), a wraz z nim krótsze, chłodniejsze dni. Nawet w Grecji było już chłodniej przez kilka dni. Najlepszym napojem na poprawę humoru w taką pogodę jest kawa, a jeszcze lepiej jeśli jest to kawa grecka (ellinikos kafes – ελληνικός καφές). O kulturze picia kawy i kawie greckiej pisałam już tutaj, ale myślę, że z okazji Międzynarodowego Dnia Kawy, który był 1 października, warto dodać kilka słów więcej.

Dlaczego kawa grecka, a nie turecka?

Wiele osób spoza Grecji buntuje się, słysząc nazwę „kawa grecka” w odniesieniu do kawy tureckiej. I pewnie mieliby rację, ponieważ kawa grecka i kawa turecka to prawie to samo, ale w tym miejscu należy przypomnieć sobie historię stosunków tych dwóch narodów.

Grecja była pod okupacją turecką przez 400 lat. Wtedy też Turcy nauczyli Greków pić kawę. Grecy tak bardzo się rozsmakowali w kawie tureckiej, że jako pierwsi zaczęli sprzedawać gotową mieloną kawę do przyrządzenia w domu. Był to pomysł braci Loumidis, których marka Loumidis Papagalos (Λουμίδης Παπαγάλος) do dzisiaj kojarzy się z dobrą kawą, a ich slogan jest znany nawet małym dzieciom.

kawa loumidisDo połowy lat 50. dwudziestego wieku kawę tę nazywano turecką. W 1955 roku, gdy Turcy wygnali Greków ze Stambułu (nazywanego przez Greków Konstantynopolem), relacje tych dwóch krajów znacznie się pogorszyły. W ramach protestu Grecy postanowili wymazać ze swojego słownika wszystkie wyrazy, które kojarzyły się z Turcją, między innymi kawę turecką, którą zamienili na grecką. Po inwazji tureckiej na Cypr w 1974 roku kawa grecka na stałe zagościła w języku greckim, ponieważ już samo wymawianie słowa Turcja w jakiejkolwiek formie zostało od wtedy uznane za politycznie niepoprawne.

Aby rozprzestrzenić użycie zwrotu „kawa grecka”, zamiast tureckiej, w telewizji pojawiły się reklamy, takie jak ta poniżej, pokazujące greckie morze, słońce i szczęśliwych ludzi pijących kawę, gdzie na końcu narrator wypowiada zdanie: Ζούμε στην καλύτερη χώρα του κόσμου. Πίνουμε τον καφέ μας…ελληνικό – Zume stin kaliteri hora tu kosmu. Pinume ton kafe mas…elliniko. (Żyjemy w najpiękniejszym kraju świata. Pijemy kawę…po grecku).

Jak przyrządzić kawę grecką?

Tradycyjnie kawę parzy się w tygielku (najlepiej miedzianym) zwanym briki – μπρίκι podgrzewanym na piasku. Taka taca z gorącym piaskiem nazywa się howoli – χόβολη. Dzisiaj ten sposób parzenia jest raczej niepraktykowany ze względu na jego czasochłonność.

Przepis:

  • Mała filiżanka
  • 1 czubata łyżeczka kawy greckiej
  • Wody tyle, co się zmieści w filiżance
  • Cukier wedle upodobania

Wstawiamy briki na gorący palnik (najlepiej gazowy, ponieważ łatwiej jest kontrolować jego temperaturę). Do briki wlewamy wodę, wsypujemy kawę i cukier. Mieszamy, aż wszystkie składniki się połączą. Następnie zostawiamy kawę, aby się wolno zaparzyła, ale już jej więcej nie mieszamy. Gdy kawa zacznie się unosić, zdejmujemy ją z ognia i przelewamy do filiżanki, uważając żeby nie zepsuć tworzącej się pianki – kajmaki (καϊμάκι). To właśnie pianka świadczy o tym, czy kawa się dobrze zaparzyła.

Kawę podajemy ze szklanką wody i czymś słodkim. Często tym słodkim są kulurakia (κουλουράκια) lub gliko tu kutaliu (γλυκό του κουταλιού).

Ciekawostka: Dawniej mówiło się, że jeśli dziewczyna potrafi zaparzyć prawidłowo kawę po grecku, jest idealnym materiałem na żonę.

Ile słodzisz?

Podczas zamawiania kawy w kawiarni czy też u kogoś w domu, musimy od razu powiedzieć, ile słodzimy. Po grecku istnieje kilka poziomów „słodkości”:

  • Skietos (σκέτος) – bez cukru.
  • Me oligi (με ολίγη) – pół łyżeczki cukru
  • Metrios (μέτριος) – z jedną łyżeczką cukru
  • Glikos (γλυκός) – z dwiema łyżeczkami cukru

Dla prawdziwych smakoszy kawy po grecku istnieje też kilka innych sposobów zamawiania, np. waris (βαρύς), wrastos (βραστός) czy meraklidikos (μερακλίδικος). Każde z tych słów sugeruje inny sposób przyrządzenia kawy, np. meraklidikos gotuje się na bardzo małym ogniu przez 20 minut. Kawa taka ma zupełnie inny smak i aromat.

howoli
Źrodło: radiomax.gr

Wróżenie z kawy – kafemandija (καφεμαντεία)

Z grecką kawą wiąże się też zwyczaj wróżenia. Po wypiciu kawy na dnie zostaje gęsty osad, który po odwróceniu filiżanki zaczyna spływać powoli po jej ściankach. Z takiej zabrudzonej filiżanki można podobno odczytać przyszłość.

Jest to bardzo popularny zwyczaj i często można usłyszeć od starszych kobiet, które się na tym znają, zapytanie: Na su po ton kafe? (Να σου πω τον καφέ;), czyli coś w stylu „Powróżyć ci z kawy?”

Grecka kawa sprzyja długowieczności

Najnowsze badania przeprowadzone na mieszkańcach Ikarii dowodzą, że grecką kawę można uznać za eliksir młodości. Podobno wpływa ona pozytywnie na układ krążenia, zmniejszając ryzyko choroby wieńcowej serca. Mieszkańcy wyspy żyją dłużej niż mieszkańcy innych części Europy. Osoby powyżej 90 lat stanowią 1% populacji tej wyspy, czyli 10 razy więcej niż na terenie całej Europy.

Badania potwierdziły, że to właśnie osoby, które piły grecką kawę, a nie żadną inną, cieszą się dłużej zdrowiem i żyją wiele lat. Mam nadzieję, że ten argument przekona i Was do spożywania kawy po grecku. Ja mas! (γεια μας) –  Na (nasze) zdrowie!

Czy lubicie kawę grecką? A może preferujecie inne rodzaje kaw (frappe, freddo itp.)? Dajcie mi znać w komentarzu.

  • Sebastian Górski

    Ελληνικό καφεδάκι – μου αρέσει !

  • Piotr Dadela

    Bardzo ciekawa jest historia nazwy kawy po Grecku! Zauważyłem też że po angielsku mówi się “Turkish delight” na lukumi (λουκούμι), ale nie przeszkadza to grekom uważać to za własny słodycz 😉

    • Grecy przywłaszczyli sobie wiele rzeczy i jeszcze się kłócą, jak ktoś im zwróci uwagę, że wzięli to od Turków 🙂

  • Łukasz Stępień

    Πρέπει να μάθω πώς να κάνω τον τέλειο ελληνικό καφέ …

  • Mam nawet briki od koleżanki z Erasmusa. Kiedyś przywiozła do akademika kawę i pichciłyśmy. 🙂 Ja poproszę me oligi ! 🙂 https://uploads.disquscdn.com/images/893f6caf61213138d35c6efaf2379647a0b7ac4213ae2cfcb3ba6bb0dede1790.jpg