5 ciekawostek o greckich Świętach Bożego Narodzenia

greckie swieta bożego narodzenia

Grudzień kojarzy nam się z Mikołajem, Świętami, prezentami i przyjemnym spędzaniem czasu. W tym wpisie podaję 5 słów związanych z greckimi Świętami i okresem świątecznym oraz (jak zwykle) mnóstwo ciekawostek, które mogą Was zaskoczyć.

  1.  Χριστούγεννα /hristujena/ – Święta Bożego Narodzenia

Zaczniemy od tego, co w grudniu najważniejsze, czyli Święta Bożego Narodzenia. Słowo Χριστούγεννα /hristujena/ składa się ze słów Χριστός /hristos/, czyli Chrystus, i γέννα /jena/, czyli narodziny. Święta w Grecji obchodzone są 25 grudnia, wtedy też imieniny ma Χρήστος /hristos/ – imię zapisywane z innym „i” i wymawiane z innym akcentem niż Chrystus, oraz Χριστίνα /hristina/. Imiona te są odpowiednikami polskiego Krzysztofa i Krystyny.

Χριστούγεννα może oznaczać również cały okres świąteczny od 25 grudnia do 6 stycznia, gdy obchodzone jest Θεοφάνεια /theofania/, czyli objawienie boskie. Oficjalnie ten okres nazywa się Δωδεκαήμερο /dhodhekaimero/, czyli okres dwunastu dni.

Gdy chcemy złożyć życzenia bożonarodzeniowe po grecku, najczęściej mówimy: Καλά Χριστούγεννα /kala hristujena/. Co ciekawe wyrażenia tego można też użyć ironicznie w dowolnym innym okresie, gdy chcemy dać komuś znać, że okazał zainteresowanie po czasie, np. Τώρα θυμήθηκες να μου επιστρέψεις το βιβλίο; Καλά Χριστούγεννα! /tora to thimithikies na mu epistrepsis to wiwlijo · kala hristujena/ – Teraz sobie przypomniałeś, żeby mi oddać książkę? Wesołych Świąt! (jest już za późno, po czasie)

prezenty po grecku

  1.  Δώρο /dhoro/ – prezent

Jednym z najprzyjemniejszych momentów polskich świąt są prezenty, czyli (τα) δώρα /dhora/ – w liczbie mnogiej. W Grecji jednak prezenty otrzymuje się na Nowy Rok, czyli w nocy z 31 grudnia na 1 stycznia. Prezenty przynosi Άγιος Βασίλης, o czym przeczytasz poniżej. W ostatnich latach ze względu na wpływ kultury amerykańskiej słyszymy i czytamy o δώρα για τα Χριστούγεννα /dhora ja ta hristujena/, czyli prezenty na Święta. I rzeczywiście w niektórych domach rodzice dają dzieciom prezenty w dniu Świąt, jednak w większości zachowuje się prezenty tradycyjnie na Nowy Rok.

Nie należy mylić wyrażeń δώρo για τα Χριστούγεννα z δώρο των Χριστουγέννων /dhoro ton hristujenon/. Mimo że składają się z tych samych słów, znaczą coś innego. Δώρο των Χριστουγέννων to „czternasta”, czyli dodatkowe pełne wynagrodzenie wypłacane przez pracodawcę na Święta („trzynastka” jest wypłacana po połowie na Wielkanoc i przed urlopem wakacyjnym). Taki prezent na Święta dla dorosłych 😊

święty mikołaj w grecji

  1.  Άγιος Βασίλης /ajos wasilis/ – św. Mikołaj

W Grecji prezenty dostaje się na Nowy Rok, a przynosi je Άγιος Βασίλης, czyli święty Bazyli, odpowiednik naszego świętego Mikołaja. Postać greckiego Mikołaja wzorowana jest na Bazylim z Cezarei, który poświęcił swoje życie na pomocy innym. Bazylemu przyszło świętować 1 stycznia, dlatego też wtedy Grecy obdarowują się prezentami.

Jest jeszcze jedna ciekawostka związana z greckim Mikołajem. Na jego imieniny piecze się ciasto nazywane βασιλόπιτα /wasilopita/ (Βασίλης + πίτα), czyli ciasto Bazylego. Jest to tradycyjny wypiek noworoczny, do którego wkłada się pieniążka zwanego φλουρί /fluri/. Komu w Nowy Rok trafi się kawałek ciasta z pieniążkiem, ten będzie miał szczęście przez cały rok.

Legenda mówi, że zwyczaj ten zapoczątkował właśnie Bazyli. Mieszkańcy Cezarei złożyli swoje kosztowności na okup dla barbarzyńców oblegających miasto. Wróg, widząc ofiarność mieszkańców, odstąpił od murów miasta, nie pobierając nawet okupu. Aby zwrócić bogactwo mieszkańcom, Bazyli zarządził wypiek specjalnego chleba, w którym ukrył kosztowności. Następnie chleb rozdano mieszkańcom i każdy z nich w cudowny sposób znalazł w chlebie przedmiot, który oddał na okup.

świąteczna łódka w grecji

  1.  Χριστουγεννιάτικο δέντρο /hristujeniatiko dhendro/ – choinka

Ubieranie choinki jest zwyczajem, który sprowadził do Grecji bawarski król Otton w 1833 roku. Pierwsza choinka zaświeciła w pałacu królewskim w Nafplionie, a po przeniesieniu stolicy Grecji w 1834 roku – w Atenach. Mieszkańcy Aten ustawiali się w kolejce, żeby zobaczyć świąteczne drzewko.

Zanim sprowadzono choinkę, symbolem Świąt była łódka, czyli καραβάκι /karawaki/, i to na niej wieszano kolorowe światełka. Łódka podkreślała związek Greków z morzem od najstarszych czasów. Nierzadko była też symbolem tęsknoty za najbliższymi mężczyznami, którzy jako marynarze spędzali Święta na wodzie, z dala od rodziny, i wyrażała nadzieję na ich szybki powrót.

Dzisiaj w większych miastach stroi się choinkę, zamiast łódki, ale na wyspach, gdzie poczucie zależności od morza jest większe, łódka nadal króluje. Co ciekawe, patronem żeglarzy jest Άγιος Νικόλαος /ajos nikolaos/, czyli św. Mikołaj, który świętuje 6 grudnia, ale nie przynosi dzieciom prezentów.

nowy rok w grecji

  1.  Ρεβεγιόν /rewejon/ – wigilia

Ρεβεγιόν pochodzi z francuskiego „réveillon”, czyli wigilia. Słowa tego używa się głównie w dwóch znaczeniach: ρεβεγιόν Χριστουγέννων /rewejon hristujenon/ – wigilia świąteczna oraz ρεβεγιόν Πρωτοχρονιάς /rewejon protohronias/ – wigilia Nowego Roku, czyli nasz Sylwester. Choć Grecy nie obchodzą Wigilii 24 grudnia tak jak Polacy (nie jest to ich najważniejszy dzień świąt), to jednak też zbierają się wieczorem na luźną rodzinną kolację w domu lub w restauracji.

Na ρεβεγιόν Πρωτοχρονιάς organizowane są różne imprezy w lokalach, które kosztują niemało, ale taki sposób spędzania Sylwestra nie jest typowo grecki. Grecy jako naród bardzo przywiązany do rodziny, spędzają Sylwestra z rodziną, czyli w jednym domu zbierają się babcie, dziadkowie, wujkowie, dzieci, kuzyni itd. i wszyscy razem czekają, aż wybije północ. W czasie oczekiwania ich ulubionym zajęciem jest granie w karty. Po północy młodzież i młodsi dorośli zazwyczaj wychodzą do klubów, a starszyzna zostaje w domu.

Słowo ρεβεγιόν jest też ciekawe z gramatycznego punktu widzenia. Po polsku pytamy: gdzie spędzisz Wigilię/Sylwestra?, natomiast po grecku: Πού θα κάνεις ρεβεγιόν Χριστουγέννων/Πρωτοχρονιάς; /pu tha kanis rewejon hristujenon/protohronias/, co dosłownie oznacza „gdzie zrobisz…?”

Czy mieliście okazję spędzać Święta Bożego Narodzenia w Grecji? Co Wam się podobało? Co Was zaskoczyło? Dajcie znać, jakie inne słowa przychodzą Wam na myśl, gdy myślicie o greckich Świętach.

Cześć! Nazywam się Żaneta Barska. Jestem tłumaczem języka greckiego i miłośniczką wszystkiego, co greckie. Moją misją jest promowanie języka greckiego i kultury Greków, aby jak najwięcej Polaków zainteresować tym krajem i pięknym językiem. Aby ułatwić im naukę języka greckiego, napisałam rozmówki polsko-greckie. Ponadto na moim drugim blogu Pod Akropolem na nowo odkrywam moje ukochane miasto – Ateny.