fbpx
ciekawostki o alfabecie greckim

Ciekawostki o alfabecie greckim

Alfabet grecki nie jest taki trudny, jak się wydaje. W tym wpisie podam Wam kilka ciekawostek, które ułatwią jego zapamiętanie. Wszystkie te informacje zbierałam przez kilka miesięcy i publikowałam na moim fanpejdżu od czerwca 2018 do połowy stycznia 2019 w ramach zabawy pt. Geografia Grecji. Z każdą nową literką zachęcałam moich czytelników, żeby wpisywali miejsca w Grecji, które zaczynają się na daną literę. Dzięki temu ćwiczyliśmy alfabet i poznawaliśmy nowe nazwy greckich miast, wysp, gór itd. Wszystkie odpowiedzi zobaczycie na Facebooku po wpisaniu hasztagu #geografiagrecji.

Zapraszam do zapoznania się z ciekawostkami o alfabecie greckim.

άλφα /alpha/

Litera A, α to pierwsza litera greckiego alfabetu. Wymawia się tak samo, jak po polsku, np. άνθρωπος /anthropos/ – człowiek, αρχή /arhi/ – początek, άνεμος /anemos/ – wiatr.

Litera A służy też jako liczba porządkowa do oznaczenia cyfry 1, np. król Konstantyn I to Κωνσταντίνος Α’ /konstantinos alfa/ (α z kreseczką po literze).

Słowo άλφα występuje w wielu wyrażeniach w języku greckim, np. zwrotu άλφα άλφα /alfa alfa/ używamy na określenie najwyższej jakości produktu, zwłaszcza spożywczego.

Β  βήτα /wita/

Litera B, β jest drugą literą greckiego alfabetu. Wymawia się jak polskie „w”, np. βήμα /wima/ – krok, βαρύς /waris/ – ciężki, βίδα /widha/ – śrubka.

W systemie liczcbowym oznacza cyfrę 2, np. Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος /wita pangosmios polemos/ – II Wojna Światowa.

Ciekawostką jest to, że w starożytności literę B wymawiało się jak „b”, stąd też w języku polskim przyjęło się mówić „beta”.

Γ  γάμμα /ghama/

Τrzecią literą greckiego alfabetu jest litera Γ, γ. Wymowę zapisuje się zazwyczaj jako „gh”, np. γράμμα /ghrama/ – list, γλυκός /ghlikos/- słodki, γυναίκα /ghineka/ – kobieta.

W systemie liczcbowym oznacza cyfrę 3, np. κεφάλαιο Γ’ /kiefaleo ghama/ – rozdział trzeci (zawsze z kreseczką po literze).

W języku greckim funkcjonują również dyftongi „γκ” i „γγ”, które są bardziej zbliżone w wymowie do polskiej litery „g”. W ten sposób zapisuje się po grecku na przykład Gdańsk – Γκντανσκ.

Δ  δέλτα /dhelta/

Czwartą literą greckiego alfabetu jest Δ, δ. Wymowę zapisuje się zazwyczaj jako „dh”, a wymawia się ją, wysuwając język między zęby, np. δώρο /dhoro/ – prezent, δυο /dhijo/ – dwa, δίνω /dhino/ – dawać.

W systemie liczbowym oznacza cyfrę 4, np. σελίδα Δ’  /selidha dhelta/- strona czwarta (zawsze z kreseczką po literze).

W języku greckim funkcjonuje też dyftong „ντ”, którego wymowa jest zbliżona do polskiej litery „d”. W ten sposób zapisuje się po grecku na przykład imię Donald – Ντόναλντ.

Ε  έψιλον /epsilon/

Litera Ε, ε jest piątą literą greckiego alfabetu. Wymawia się jak polskie „e”, np. έχω /eho/ – mam, Ελλάδα /eladha/ – Grecja, εντάξει /endaksi/ – dobrze, w porządku.

W systemie liczbowym oznacza cyfrę 5, np. Ε’ δημοτικού /epsilon dhimotiku/- piąta klasa szkoły podstawowej (ε pisane z kreseczką)

Sama litera ε służy też jako wykrzyknienie i może mieć wiele różnych znaczeń, np. jedno znaczenie to zawołanie w stylu „ej”: Ε, Γιάννη! Έλα εδώ! /e jani, ela edo/ – Ej Jani! Chodź tutaj!

Ζ  ζήτα /zita/

Litera Ζ, ζ jest szóstą literą greckiego alfabetu. Czyta się „zita”, a wymawia się jak polskie „z”, np. ζέστη /zesti/ – gorąco, ζωή /zoi/ – życie, ζάχαρη /zahari/ – cukier.

W systemie liczbowym oznacza cyfrę 7, np. ο Κάρολος Ζ’ /o karolos zita/, czyli Karol VII (ζ pisane z kreseczką). Można łatwo skojarzyć, bo litera rzeczywiście przypomina trochę liczbę 7.

Istnieje wyrażenie ze słowem ζήτα, ale wcale nie oznacza w nim litery z. Βγαίνω στη ζήτα /wghieno sti zita/ używamy, gdy ktoś ma bardzo trudną sytuację finansową i jest zmuszony pożyczać od znajomych, żeby przeżyć. Ζήτα w tym wyrażeniu oznacza dosłownie żebranie.

Η  ήτα /ita/

Litera Η, η jest siódmą literą greckiego alfabetu. Czyta się ήτα /ita/, a wymawia się jak polskie „i”, np. ήλιος /ilios/ – słońce, ησυχία /isihija/ – cisza, ήχος /ihos/ – dźwięk.

(W alfabecie greckim istnieją jeszcze 2 litery „i”: ι oraz υ).

W systemie liczbowym oznacza cyfrę 8, np. το κεφάλαιο H’ /to kiefaleo ita/ – rozdział 8 (η pisane z kreseczką).

Sama litera ή (z akcentem) jest spójnikiem oznaczającym „lub, albo, czy”, np. Ποιο χρώμα σου αρέσει περισσότερα: το άσπρο ή το μαύρο; /pio hroma saresi perisotero: to aspro i to mawro/ – Który kolor podoba ci się bardziej: biały czy czarny?

Θ  θήτα /thita/

Litera Θ, θ jest ósmą literą greckiego alfabetu. Czyta się θήτα /thita/, a wymawia się jak „th”, czyli dźwięk podobny do „f” z językiem między zębami, np. θέλω /thelo/ – chcieć, θέμα /thema/ – temat, θεός /theos/ – bóg.

W systemie liczbowym oznacza cyfrę 9, np. η παράγραφος θ’ /i paraghrafos thita/ – paragraf dziewiąty. (θ’ pisane z kreseczką).

Ι  γιώτα /jota/

Litera Ι, ι jest dziewiątą literą greckiego alfabetu. Czyta się γιώτα /jota/, a wymawia się jak polskie „i”, a na początku wyrazu czasami jako „j”, np. Ιανουάριος /ianuarios/ – styczeń, ιστορία /istorija/ – historia, Ισπανία /ispanija/ – Hiszpania.

W systemie liczbowym oznacza cyfrę 10, np. το κεφάλαιο Ι’ /to kiefaleo jota/, czyli rozdział dziesiąty (ι’ pisane z kreseczką).

Wyraz γιώτα znajdziemy również w takim wyrażeniu δεν αλλάζω ούτε γιώτα /dhen alazo ute jota/, gdy mówimy, że coś odzwierciedla dokładnie sens czegoś innego. Po polsku też mówimy, że coś się zgadza „co do joty”.

Κ  κάππα /kapa/

Litera Κ, κ jest dziesiątą literą greckiego alfabetu. Czyta się κάππα /kapa/, a wymawia się jak polskie „k”: κάνω /kano/ – robić, καλός /kalos/ – dobry, κοιμάμαι /kimame/ – spać.

W systemie liczbowym oznacza liczbę 20, np. το κεφάλαιο Κ’ /to kiefaleo kapa/, czyli rozdział dwudziesty (κ’ pisane z kreseczką).

Λ  λάμδα /lamdha/

Litera Λ, λ jest jedenastą literą greckiego alfabetu. Wymawia się jak polskie „l”, np. λεφτά /lefta/ – pieniądze, λέω /leo/ – mówić, λέξη /leksi/ – słowo.

W systemie liczbowym oznacza liczbę 30, np. στη σελίδα Λ’ /sti selidha lamdha/ – na stronie nr 30 (λ’ pisane z kreseczką).

Μ  μι /mi/

Litera Μ, μ jest dwunastą literą greckiego alfabetu. Wymawia się jak polskie „m”, np. μαγιό /majo/ – strój kąpielowy, μαύρος /mawros/ – czarny, μεσημέρι /mesimeri/ – południe.

W systemie liczbowym oznacza liczbę 40.

Słowo μη oraz μην (wymawiane tak samo jak μι, ale pisane przez inne „i”) oznacza przeczenie „nie”, np. μην το κάνεις /min to kanis/ – nie rób tego.

Ν  νι /ni/

Litera Ν, ν jest trzynastą literą greckiego alfabetu. Wymawia się jak polskie „n”, np. νίκη /niki/ – zwycięstwo, νωρίς /noris/ – wcześnie, ναυτικός /naftikos/ – marynarz.

W systemie liczbowym oznacza liczbę 50.

Z wyrazem νι kojarzy się następujące wyrażenie: λέω με το νι και με το σίγμα /leo me to ni kie me to sighma/, czyli opowiadać ze wszystkimi szczegółami.

Ξ  ξι /ksi/

Litera Ξ, ξ jest czternastą literą greckiego alfabetu. Wymawia się jako „ks”, np. ξέρω /ksero/ – wiedzieć, ξεναγός /ksenaghos/ – przewodnik, ξανά /ksana/ – znowu.

W systemie liczbowym oznacza liczbę 60.

Ξι /ksi/ to też nazwa plaży na wyspie Kefalonia.

Ο  όμικρον /omikron/

Litera Ο, ο jest piętnastą literą greckiego alfabetu. Wymawia się jak polskie „o”, np. οκτώ /okto/ – osiem, οδός /odhos/ – ulica, Ολυμπιακοί Αγώνες /olimbiaki aghones/ – igrzyska olimpijskie.

W systemie liczbowym oznacza liczbę 70.

Litera „o” przed rzeczownikiem lub przymiotnikiem wskazuje na rodzaj męski, np. ο φίλος /o filos/ – przyjaciel, ο ήλιος /o ilios/ – słońce.

Π  πι /pi/

Litera Π, π jest szesnastą literą greckiego alfabetu. Wymawia się jak polskie „p”, np. παιδί /pedhi/ – dziecko, Πέμπτη /pempti/ – czwartek, πρεσβεία /preswija/ – ambasada.

W systemie liczbowym oznacza liczbę 80.

Zwrot πι występuje w wyrażeniu στο πι και φι /sto pi kie fi/ – oznacza bardzo szybko. natychmiastowo, w mgnieniu oka np. Τελείωσε τις δουλειές στο πι και φι /teliose tis dhulies sto pi kie fi/ – Ukończył swoje prace w mgnieniu oka.

Ρ  ρο /ro/

Litera Ρ, ρ jest siedemnastą literą greckiego alfabetu. Wymawia się jak polskie „r”, np.ράβω /rawo/ – szyć, ρόδι /rodhi/ – granat (owoc), ρωτάω /rotao/ – pytać.

W systemie liczbowym oznacza liczbę 100.

W języku greckim istnieje takie powiedzenie w odniesieniu do miesięcy: Σ’όσους μήνες έχουν «ρο», μπάνιο με ζεστό νερό. /sosus mines ehun ro, banio me zesto nero/, co znaczy, że w miesiące, które mają w nazwie literę «ρ» kąpiemy się w ciepłej wodzie. A te miesiące to: Ιανουάριος /ianuarios/, Φεβρουάριος /fewruarios/, Μάρτιος /martios/, Απρίλιος /aprilios/, Σεπτέμβριος /septemwrios/, Οκτώβριος /oktowrios/, Νοέμβριος /noemwrios/, Δεκέμβριος /dekiemwrios/.

Σ  σίγμα /sighma/

Litera Σ, σ, ς jest osiemnastą literą greckiego alfabetu. Jest to dźwięk pomiędzy „s” a „sz”, np. σπίτι /spiti/ – dom, σεντόνι /sedoni/ – prześcieradło, σχολείο /sholijo/ – szkoła.

W systemie liczbowym oznacza liczbę 200.

Τ  ταυ /taf/

Litera Τ, τ jest dziewiętnastą literą greckiego alfabetu. Wymawia się jak polskie „t”, np. ταξίδι /taksidhi/ – podróż, τέλος /telos/ – koniec, τηλέφωνο /tilefono/ – telefon.

W systemie liczbowym oznacza liczbę 300.

Słowem ταυ określa się też trójnik do gniazdka, ponieważ przypomina literę τ.

Υ  ύψιλον /ipsilon/

Litera Y, υ jest dwudziestą literą greckiego alfabetu. Wymawia się jak polskie „i”, np. υπάρχω /iparho/ – istnieć, υγεία /ighija/ – zdrowie, ύμνος /imnos/ – hymn.

W systemie liczbowym oznacza liczbę 400.

Litera ta nazywa się ύψιλον /ipsilon/ – nie mylić z έψιλον /epsilon/, czyli ε.

Φ  φι /fi/

Litera Φ, φ jest dwudziestą pierwszą literą greckiego alfabetu. Wymawia się jak polskie „f”, np. φάκελος /fakielos/ – koperta, φίλος /filos/ – znajomy, przyjaciel, φτύνω /ftino/ – pluć.

W systemie liczbowym oznacza liczbę 500.

Χ  χι /hi/

Litera Χ, χ jest dwudziestą drugą literą greckiego alfabetu. Wymawia się jak polskie „h”, np. χαζός /hazos/ – głupi, χαριτωμένος /haritomenos/ – słodki (w odniesieniu do człowieka), Χαβάη /hawai/ – Hawaje.

W systemie liczbowym oznacza liczbę 600.

Podobnie jak po polsku, gdy mówimy o jakimś bliżej nieokreślonym człowieku, używamy wyrażenia pan/pani iks, tak po grecku mówimy κύριος/κυρία χ /kirios/kirija hi/.

Ψ  ψι /psi/

Litera Ψ, ψ jest dwudziestą trzecią literą greckiego alfabetu. Brzmi jak „ps”, np. ψωμί /psomi/ – chleb, ψέμα /psema/ – kłamstwo, ψηλός /psilos/ – wysoki.

W systemie liczbowym oznacza liczbę 700.

Zwrot ψι-ψι /psi psi/ to odpowiednik polskiego kici-kici na przywołanie kota. Dlatego też na kota można zdrobniale powiedzieć ψιψίνα /psipsina/.

Ω  ωμέγα /omegha/

Litera Ω, ω jest dwudziestą czwartą i ostatnią literą greckiego alfabetu. Wymawia się jak polskie „o”, np. ωκεανός /okieanos/ – ocean, ωραίος /oreos/ – ładny, ώριμος /orimos/ – dojrzały.

W systemie liczbowym oznacza liczbę 800.

Aπ’ το άλφα ως το ωμέγα /ap tp alfa os to omegha/ – oznacza „od a do zet, od początku do końca”.

Jeśli chcecie posłuchać wymowy wszystkich liter greckiego alfabetu, zapraszam do tego wpisu. Dajcie znać, czy podobał się Wam ten wpis i czy dowiedzieliście się czegoś nowego. Czekam na Wasze komentarze.

10 thoughts on “Ciekawostki o alfabecie greckim”

  1. Cześć 😀 Od niedawna zaczęłam się uczyć języka greckiego, mimo, że to było moje marzenie od dawna 😛 Ale ucząc się alfabetu zastanawiałam się dlaczego ”sighma” ma trzy znaki. Szukałam chyba wszędzie i nigdzie nie znalazłam odpowiedzi. Czy to tak po prostu jest, czy to ma większe znaczenie ? Bardzo proszę o odpowiedź 😀 Dziękuje 😀

    1. Cześć Justyna. Odpowiedź jest bardzo prosta: duże Σ piszemy na początku wyrazu, małe σ w środku wyrazu, a tzw. τελικό σίγμα, czyli ς (końcowe s) na końcu wyrazu 😊

  2. W tym roku kończę 40 lat i postanowiłam, że z tej okazji nauczę się greckiego 🙂 Ucząc się liczb od 0 do 10 poczułam się jak w pierwszej klasie szkoły podstawowej. Bardziej odmłodzić się nie mogłam 🙂
    Twój blog wielce mi pomaga. Niedawno go poznałam ale jakże często zaglądam, dziękuję że robisz to co robisz i jak to robisz 🙂

    pozdrawiam

  3. Cześć Żaneta! Zastanawiam się jak się oznacza liczby 90 i 900, skoro brakuje już na nie literek?
    I jeszcze jedno – myślę, że dobrze by było dopisać (jeśli się nie mylę :P) że μην jako przeczenie stosuje się tylko w trybie rozkazującym, bo ktoś kto się uczy może nie wiedzieć.

    1. Muszę przyznać, że nie wiem, jak te liczby się zapisuje. Szukałam w necie i znalazłam informację w Wikipedii i kilku greckich podręcznikach, że liczba 90 to ϟ΄, a 900 ϡ΄ (podobno znaki te pochodzą z języka starogreckiego). Ale szczerze mówiąc, nie jestem przekonana, że te znaki są w użyciu. Grecy, których pytałam, też nie wiedzieli, co one oznaczają. Mam nadzieję, że ktoś inny będzie mógł się wypowiedzieć w tym temacie.

      Co do μην, masz rację – dopiszę tą informację. Dzięki 🙂

      1. Edyta Pawłowska-Orzechowska

        Witam, wyglada na to, ze jestem tym “kims innym”, kto może się wypowiedziec na temat greckich oznaczen liczb. Na poczatek uwaga: w Pani tekscie brakuje jeszcze oznaczenia dla liczby 6.
        Otóż w greckim systemie liczbowym kazda liczba naturalna mniejsza od 10, kazda wielokrotnosc liczby 10 mniejsza od 100 i kazda wielokrotnosc liczby 100 mniejsza od 1000 ma przypisana oddzielna literę. Łatwo policzyc, że wymaga to 27 liter, a grecki alfabet ma dzis “tylko ” 24. Otóż starożytni Grecy znali jeszcze siedem liter (w sumie było 31), z czego trzy były używane do oznaczenia liczb. I tak liczbę 6 pierwotnie oznaczano litera “digamma” czyli podwójna gamma (wyglada jak nasze drukowane duże F), a następnie, od czasów bizantyjskich litera “stigma” (wyglada bardzo podobnie do koncówkowej sigmy). Liczbę 90 oznaczano litera “koppa” (to własnie ten zygzak, który Pani napisała, choc istnieje jeszcze inna wersja zapisu). Liczbę 900 oznaczano litera “sampi” – to ten łuk z dwiema kreseczkami.
        Z ciekawostek można jeszcze dodac, że litera digamma była umieszczana na szóstej pozycji w alfabecie, koppa na 18, a sampi na końcu alfabetu, za omega, a więc omega nie była wcale taka ostania.
        Przepraszam za brak niektórych polskich znaków. Pozdrawiam

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

error: Tekst chroniony prawem autorskim. © 2017-2018 Żaneta Barska
%d bloggers like this: